Carney in Davos: ‘Niet een tijdperk van verandering, maar een verandering van tijdperk’
Afgelopen dinsdag sprak Mark Carney op het World Economic Forum woorden uit die blijven hangen. De speech van de Canadese premier was niet alleen dramatisch. Hij benoemde iets wat al langer voelbaar is. Dit is geen tijdelijke ontregeling van een verder stabiel systeem. Dit is een systeem dat zijn grenzen heeft bereikt.
Carney sprak in Davos over een breuk in de wereldorde, over een verandering van tijdperk. Over het einde van een vertrouwd verhaal. En over het begin van een fase waarin grootmachten hun belangen steeds explicieter en harder nastreven, zonder de rem van gedeelde spelregels.
Leven in een leugen
Wat zijn toespraak bijzonder maakte, was niet de analyse op zich, maar de eerlijkheid. Hij benoemde dat veel van wat wij jarenlang “orde” noemden, in werkelijkheid ook bestond bij de gratie van meespelen. Van rituelen. Van doen alsof. Daarbij verwees hij naar Václav Havel en diens idee van “leven in een leugen”. Systemen houden stand zolang mensen blijven handelen alsof ze erin geloven, zelfs wanneer ze dat allang niet meer doen.
Dat mechanisme beperkt zich niet tot geopolitiek. Hetzelfde zien we in onze economie. In hoe we praten over groei. Over efficiëntie, over waarde en over succes. We blijven redeneren vanuit modellen die ooit werkten, maar steeds minder verklaren wat er om ons heen gebeurt.
Hoe kijken we eigenlijk?
Dat is de kern van wat ik op The Social Capitalist probeer te onderzoeken. Niet door een nieuw economisch dogma te presenteren, maar door de vraag te stellen die eraan voorafgaat: hoe kijken we eigenlijk? En wat zien we daardoor wel, of juist niet?
Decennialang hebben we economie behandeld als iets technisch en neutraals. Als een soort natuurwet. Sociale en ecologische effecten werden gezien als bijzaak, als iets dat later wel gecorrigeerd kon worden. Dat verhaal was lange tijd functioneel. Inmiddels wringt het aan alle kanten.
Net zoals de zogenoemde op regels gebaseerde wereldorde deels een constructie was die werkte zolang de omstandigheden meewerkten, geldt dat ook voor ons economisch denken. Het was geen bewuste misleiding. Het was een vereenvoudiging die langzaam is ingehaald door de werkelijkheid.
Geloofwaardigheid, wantrouwen en uitputting
Carney maakte één punt glashelder: waarden die niet in de structuur zijn ingebouwd, blijven decor. Morele taal bovenop een systeem dat anders is ingericht, verliest uiteindelijk zijn geloofwaardigheid. Dat geldt voor internationale politiek. En net zo goed voor economie. Een economie die sociale samenhang onder druk zet en daarna verbaasd is over polarisatie, wantrouwen en uitputting, kijkt naar symptomen in plaats van naar ontwerp.
De vraag is dus niet of we terug kunnen naar hoe het was. Dat kan niet. De vraag is of we bereid zijn eerlijk te kijken naar wat niet meer werkt en vandaaruit opnieuw te denken.
Carney sprak over het weghalen van het bordje uit het raam. Het stoppen met het in stand houden van een verhaal dat niet meer klopt. Misschien is de volgende stap wel dat we ook het raam zelf vervangen. Dat we onze manier van kijken herzien.
‘Nostalgie is geen strategie’
Niet door ideologie. Evenmin door simplistische oplossingen. Maar door een economie te ontwikkelen die begrijpt dat waarde meer is dan geld alleen, dat veerkracht belangrijker is dan maximale efficiëntie en dat sociaal kapitaal geen bijproduct is, maar een fundament.
Dat is geen links of rechts verhaal. Het is een volwassen manier van omgaan met complexiteit. Misschien is dat wat deze tijd van ons vraagt. Niet harder vasthouden aan oude zekerheden, maar het lef om te erkennen dat het spel is veranderd. En dat eerlijk kijken de enige manier is om opnieuw richting te vinden.
Voor deze verandering van tijdperk was de belangrijkste boodschap van Carney in Davos: “nostalgie is geen strategie.”
